Lupus erythematosus ( အေရျပား ေလးဖက္နာ )( အပိုင္း -၁ )

Lupus erythematosus ကို ျမန္မာလို အေရျပားေလးဘက္နာလို႔ ေခၚမယ္ထင္တယ္။ ျမန္မာအေခၚအေဝၚေတြသိပ္႐ွဳပ္လို Lupus erythematosus ေဆာင္းပါးေတြမွာ Lupus လို႔သာသုံးပါမည္။

Lupus ဆိုတာဘာလဲ။?

Lupus ဆိုတာနာတာရွည္ေရာဂါပါ။ ေအာ္တိုအင္ျမဴးလို႔ ေခၚတဲ့ မိမိကိုယ္ခံအားစနစ္က မိမိကို ရန္သူထင္မွတ္ၿပီး အျပဳတ္ေဆာ္ေနတဲ့ အေျခအေနပါ။တစ္ကိုယ္လုံးမွာရွိတဲ့ ကိုယ္ခႏၶာအစိတ္ပိုင္းတိုင္း အတိုက္ခံရႏိုင္ပါတယ္။ ကိုယ္ခံအားက်ေအာင္ လုပ္ထားလွ်င္ ေရာဂါသက္သာေပမယ့္ ကိုယ္ခံအားမေကာင္းလို႔ ျဖစ္ႏိုင္တဲ့ ဗိုင္းရပ္ကူးစက္ျခင္း၊ ကင္ဆာတို႔ ျဖစ္ႏိုင္ေခ် ျမင့္လာပါတယ္။

အဖုအပိမ့္ထြက္ျခင္း၊ စိတ္အေျခအေနေျပာင္းလဲျခင္း၊ နာတာရွည္ ႏြမ္းနယ္ေနျခင္း၊ ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊ ႏွင့္ တစ္ကိုယ္လုံး ကိုက္ခဲျခင္းေတြက Lupus ရဲ႕ လကၡဏာေတြလို႔ဆိုပါတယ္။ မိန္းမေတြမွာ Lupus ပိုျဖစ္ပါတယ္။  ဓာတ္မတည့္ျခင္း၊ ဗိုင္းရပ္ပိုးမ်ား၊ စိတ္ဖိစီးမႈ၊ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ျခင္း၊ အစာေျခစနစ္မေကာင္းျခင္း၊ ဟိုမုန္းမမွန္ျခင္း ႏွင့္ သတၳဳဆိပ္သင့္ျခင္းတို႔ေၾကာင့္Lupus ျဖစ္ႏိုင္ေခ်ရွိတယ္ေျပာပါတယ္။

Risk ျဖစ္ႏိုင္တဲ့ အေျခအေနကို ေလ့လာစမ္းစစ္ၾကည့္လွ်င္

  • မ်ိဳး႐ိုးရွိလွ်င္ ပိုျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
  • Lupus ေရာဂါသည္ ၉၀% က အမ်ိဳးသမီးေတြပါ။ ( ကၽြန္ေတာ္တို႔ ေယာက္်ားေတြ ကံေကာင္းတယ္ ေျပာႏိုင္ပါတယ္) 
  • အသက္ ၁၅ -၄၅ ၾကား ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ႏိုင္ခ်ိန္မွာ ပိုျဖစ္တယ္။
  • အဟာရျပည့္ေအာင္ မစားတဲ့လူေတြမွာ ပိုျဖစ္တယ္။ 
  • Leaky gut syndrome ရလွ်င္ ပိုျဖစ္တယ္။

Lupus ျဖစ္တယ္လို႔ နာမည္တပ္ဖို႔ အေတာ္အလုပ္႐ွဳပ္တယ္လို႔ ေျပာပါတယ္။Lupus က တစ္ေယာက္ ႏွင့္ တစ္ေယာက္ေတာင္ ေရာဂါလကၡဏာ မတူတတ္ပါ။SLE ( systemic lupus erythematosus ) ရွိသလို discoid lupus erythematosus (DLE) လည္းရွိပါတယ္။ DLE က အေရျပားမွာ ျဖစ္တဲ့ lupus ေရာဂါပါ။ DLE ကကိုယ္တြင္း အဂၤါေတြ မထိခိုက္တတ္ပါ။ SLE ကေတာ့ တစ္ကိုယ္လုံးထိခိုက္ပါတယ္။ drug-induced lupus (DILE) လို႔ေခၚတဲ့ ေဆးေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ lupus လည္း ရွိတယ္။ DILE ကေတာ့ ျဖစ္ေစေသာ ေဆးျဖတ္လိုက္လွ်င္ ျပန္ေကာင္းသြားတတ္တယ္။ 

 Lupus ရဲ႕ အခ်ိဳ႕ေသာ ေရာဂါလကၡဏာေတြက သိပ္မၾကာတတ္ပါ။ တစ္ခ်ိဳ႕ေသာေရာဂါလကၡဏာေတြက နာတာရွည္ျဖစ္ၿပီး ေပ်ာက္လိုက္ျပန္ျဖစ္လိုက္နဲ႔ တအားစိတ္ညစ္စရာေကာင္းပါတယ္။ ပဲပင္ေပါက္ နည္းနည္းေလာက္စားလိုက္တာနဲ႔ ေသမတတ္ခံရတဲ့သူေတြလည္း ေတြ႕ဖူးပါတယ္။ 

Lupus ေဖာင္ေဒးရွင္း,ကေျပာတဲ့ Lupus ရဲ႕ေရာဂါလကၡဏာေတြက

  • အရမ္း ပင္ပန္းႏြမ္းနယ္ေနတတ္တယ္။ Lupus ေရာဂါသည္ 90 % ေလာက္က ေမာပန္းႏြမ္းနယ္ျခင္း၊ ကိုယ္လက္မအီမသာျဖစ္ျခင္းေတြရွိတယ္လို႔ Johns Hopkins Lupus Center ကဆိုပါတယ္။
  • Lupus ေရာဂါရဲ႕ အေစာဆုံးေရာဂါလကၡဏာက 99–101 degrees Fahrenheit သာရွိတဲ့ တေငြ႕ေငြ႕ ျပန္ျပန္ဖ်ားတတ္ပါတယ္။ 
  • အ႐ိုးအဆစ္ ႏွင့္ ႂကြက္သားေတြ နီရဲနာက်င္ ေတာင့္တင္းျခင္းေတြက လႈပ္ရွားတဲ့အခါ ပိုဆိုးတတ္ပါတယ္။
  • ေျခဖ်ား၊ လက္ဖ်ားေတြမွာ ေသြးလွည့္ပတ္မႈ မမွန္တာေၾကာင့္ ေျခဖ်ား၊ လက္ဖ်ားေတြ အခ်ိန္ခဏေလာက္ ျဖဴတာျပာတာ ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ ဒါကို  ေဆးပညာအရ Raynaud’s phenomenon လို႔ေခၚပါတယ္။
  • lupus ရဲ႕ ထင္ရွားတဲ့ အေရျပားလကၡဏာပါ။ lupus ေရာဂါသည္ တစ္ဝက္ေလာက္မွာ မ်က္ႏွာေပၚမွာ လိပ္ျပာပုံ အေရျပား အဖုအပိမ့္ရွိတတ္ပါတယ္။ ေနေရာင္နဲ႔ ထိလွ်င္ ပိုဆိုးပါတယ္။
  • ေနေရာင္ နဲ႔ မတည့္ပါ။
  • Lupus ေရာဂါသည္ေတြမွာ အသက္႐ွဳမဝတာ၊ ရင္ဘတ္ေအာင့္တာေတြ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
  • ေသြးအားနည္ေရာဂါေၾကာင့္ ေမာပန္းတာလည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
  • ေျခ၊လက္၊ႏွင့္ မ်က္ႏွာေတြ ေဖာေရာင္တတ္ပါတယ္။
  • Sjögren’s syndrome လို႔ေခၚတဲ့ မ်က္ရည္ မထြက္တာ၊ တံေတြးမထြက္တာ၊ မိန္းမကိုယ္ ေျခာက္ေသြ႕မႈေတြလည္း ျဖစ္ပါတယ္။
  • စိတ္ဖိအားမ်ားခ်ိန္မွာ အစားအေသာက္ မစားခ်င္ျခင္း၊ ရင္ပူျခင္း၊ ကိုယ္အေလးခ်ိန္က်ျခင္းေတြ ျဖစ္ပါတယ္။
  • ညဘက္အိပ္ေပ်ာ္ဖို႔ ခက္ပါတယ္။
  • ဆံပင္၊ မ်က္ခုံးေမြး၊ မ်က္ေတာင္ေမြး ကၽြတ္ပါတယ္။ 
  • ဟိုမုန္းေျပာင္းလဲမႈ၊ မိန္းမကိုယ္ေျခာက္ေသြ႕မႈ ၊ ပင္ပႏ္ူႏြမ္းနယ္မႈေတြေၾကာင့္ အိမ္ေထာင္ေရး အေပၚစိတ္ကုန္တတ္ပါတယ္။
  • ေခါင္းကိုက္ျခင္း
  • ႏွာေခါင္း ႏွင့္ ပါးစပ္အတြင္းျပည္တည္နာ
  • စိတ္႐ွဳပ္ေထြးတာ ၊ အာ႐ုံစိုက္လို႔မရတာ ႏွင့္ သတိေမ့တာေတြ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

Lupus ေရာဂါသည္ေတြအတြက္ ေဆး႐ုံ၊ေဆးခန္းေတြမွာ အသုံးျပဳတဲ့ ကုသနည္းကို Conventional Lupus Treatment လို႔ေခၚပါတယ္။ ေနထိုင္စားေသာက္မႈ ျပင္ခိုင္းတာအျပင္ Lupus ေဝဒနာသည္ေတြကို ေပးတဲ့ေဆးေတြက

၁။ Immunosuppressive medications: လို႔ေခၚတဲ့ ကိုယ္ခႏၶာရဲ႕ ခုခံအားကို ေလ်ာ့ခ်ေပးတဲ့ ေဆးေတြေပးပါတယ္။ Cytoxan လို႔ေခၚတဲ့ cyclophosphamide ၊ Rheumatrex လို႔ေခၚတဲ့ methotrexate ၊ Benlysta လို႔ေခၚတဲ့ belimumab ေဆးေတြပါ။ သူတို႔ ဦးတည္ခ်က္ကေတာ့ ထင္ရာစိုင္းေနတဲ့ ကိုယ္ခံအားကိုအားေပ်ာ့ေအာင္ထိုးႏွက္လိုက္ၿပီး ေရာင္ရမ္းတာကို အဆုံးသတ္ဖို႔ပါ။ ဆိုးတာက ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးသိပ္မ်ားပါတယ္။ ခုခံအားက်သြားတာနဲ႔ ေရာဂါပိုးကူးစက္ဖို႔ လြယ္လာလိမ့္မည္။ ကင္ဆာျဖစ္ႏိုင္ေခ်တက္လာမည္။ ေက်ာက္ကပ္ထိတာ၊ ဆီးအိတ္ထိတာ၊ ဆံပင္ကၽြတ္တာ၊ ရာသီမမွန္တာ၊ အဆုတ္ထိတာေတြအျပင္ အေတာ္ေလးမ်ားတဲ့ ဆိုးက်ိးေတြရႏိုင္ပါတယ္။

၂။ Anti-rheumatic drug: Plaquenil ( hydroxychloroquine )လို႔ေခၚတဲ့ ေသြးေလးဖက္နာမွာသုံးတဲ့ေဆးေတြ အေရျပားေလဖက္နာ lupus မွာ သုံးႏိုင္ပါတယ္။ 

၃။ NSAID လို႔ေခၚတဲ့ အကိုက္အခဲေပ်ာက္ေဆးေတြကေတာ့ နာက်င္ကိုက္ခဲတာေတြကို ေပ်ာက္ေစေပမည့္ အသည္း ႏွင့္ ေက်ာက္ကပ္ထိတတ္တယ္။

၄။ Steroids: စတီး႐ိုက္လို႔ေခၚတဲ့ prednisone , hydrocortisone, ေတြလည္း သုံးပါတယ္။ ေရာင္ရမ္းတာ၊ နာက်င္တာ ၊ အဖုအပိမ့္ထတာေတြကို သက္သာေစေပမည့္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္တိုးၿပီး အ႐ိုးက်ိဳးလြယ္လာတတ္တယ္။

၅။ေသြးက်ေဆး ႏွင့္ ေသြးက်ဲေဆးေတြလည္း သုံးပါတယ္။

၆။ ဟိုမုန္းေဆး ႏွင့္ သေႏၶသားေဆးေတြလည္း ေပးတတ္တယ္။

၇။ အစားေရွာင္ဖို႔လည္း လုပ္ရပါတယ္။ ေရွာင္ရမည့္ အစာေတြကိုေတာ့ conventional medicine ဘက္ကသာမက functional medicine ဘက္နဲ႔ပါ ညွိဳနွိုင္းေရးေပးထားပါတယ္။ 

  • ဂ်ဳံပါတဲ့ ပစၥည္းေတြ ေရွာင္ပါ။
  • အဓိကကေတာ့ အသင့္စားအစားအစာေတြမွာပါတဲ့ trans fat ပါ။ ခ်ိပ္၊ အနီေရာင္မ်ားတဲ့အသား ေတြလည္း ေရွာင္ရပါမည္။
  • ခ်ိဳေအာင္လုပ္ထားတဲ့ သၾကားေရွာင္ပါ။
  • ဆိုဒီယမ္မ်ားတဲ့အစာေရွာင္ပါ။ 
  • အရက္ ႏွင့္ ေကာ္ဖီ မတည့္ပါ။
  • ပဲေတြေရွာင္ပါ။ တစ္ခ်ိဳ႕လူေတြမွာ ပဲပင္ေပါက္ေတြလည္း စားလို႔မရပါ။ 

၈။ အေရးႀကီးဆုံးက ေဆးလိပ္ျဖတ္ပါ။

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Pin It on Pinterest